xế bóng
Định nghĩa
- Động từ:
- Chuyển dần về phía cuối, phía tàn: "xế bóng" chỉ trạng thái mặt trời hoặc ánh sáng ban ngày nghiêng dần về phía hoàng hôn, chuẩn bị kết thúc.
- Ở giai đoạn cuối, suy tàn: "xế bóng" còn được dùng để chỉ con người hoặc sự vật đang ở giai đoạn cuối của cuộc đời, sự nghiệp, hoặc thời kỳ hưng thịnh.
Ví dụ sử dụng
- Động từ:
- Mặt trời đã xế bóng, báo hiệu một ngày sắp tàn. (Mặt trời đã nghiêng về phía cuối ngày, báo hiệu hoàng hôn sắp đến.)
- Cha mẹ tôi đã xế bóng, cần được con cái chăm sóc nhiều hơn. (Cha mẹ tôi đã ở giai đoạn cuối đời, cần con cái quan tâm.)
- Sự nghiệp của ông ấy đã xế bóng, không còn phát triển như trước. (Sự nghiệp của ông ấy đã suy tàn, không còn thịnh vượng.)
Các cách sử dụng nâng cao
"xế bóng tà": chỉ khoảnh khắc mặt trời lặn, thường mang sắc thái thơ mộng, hoài niệm.
- Chiều nay, xế bóng tà nhuộm vàng cả một góc trời. (Buổi chiều, ánh hoàng hôn nhuộm vàng khung cảnh.)
"xế bóng đời": cách nói ẩn dụ về tuổi già, giai đoạn cuối của cuộc đời.
- Ở tuổi xế bóng đời, ông bà thường sống chậm lại và trân trọng từng khoảnh khắc. (Ở tuổi già, họ sống chậm và quý trọng thời gian.)
Biến thể và từ gần giống
Xế chiều (tính từ/động từ): chỉ buổi chiều tà hoặc giai đoạn cuối của sự vật, con người.
- Trời đã xế chiều, mọi người trở về nhà. (Buổi chiều đã kết thúc, mọi người về nhà.)
- Cha mẹ đã xế chiều, cần được nghỉ ngơi. (Cha mẹ đã già, cần được an dưỡng.)
Tàn tạ (tính từ): suy sụp, hư hỏng theo thời gian — gần nghĩa với "xế bóng" khi chỉ sự suy tàn.
- Cảnh vật tàn tạ sau cơn bão. (Cảnh vật hư hỏng, suy sụp sau bão.)
Từ đồng nghĩa
- Tà dương: chỉ mặt trời lặn, hoàng hôn.
- Hoàng hôn: thời điểm cuối ngày, chuẩn bị tối.
- Suy tàn: giai đoạn cuối, mất đi sức sống.
Thành ngữ liên quan
- Xế bóng tà dương: hình ảnh thơ ca về buổi chiều tà, thường gợi cảm giác buồn, luyến tiếc.
- Xế bóng tà dương, lòng người bâng khuâng nhớ về quá khứ. (Khi hoàng hôn buông xuống, lòng người man mác nhớ chuyện xưa.)